Đồ chơi dân gian có thể ăn - Tò he Xuân La

Nghề nặn tò he không rõ chính xác có từ khi nào, những nghệ nhân gạo cội cũng chỉ ước chừng khoảng trên dưới 300 năm, nhưng có một điều chắc chắn và khẳng định: "Làng nghề tò he Xuân La là làng nghề độc nhất ở Việt Nam, ngoài ra không có làng nào làm nghề này cả”.

Làng quê bình dị ở phía Nam thủ đô - làng Xuân La xã Phượng Dực huyện Phú Xuyên nổi tiếng với một loại đồ chơi dân gian có thể ăn được, đã đi vào đời sống tinh thần của biết bao thế hệ người dân Việt Nam. Nguyên liệu chính để làm tò he là bột gạo có trộn ít nếp theo tỉ lệ 10 phần tẻ, 1 phần nếp, trộn đều, đem ngâm nước rồi xay nhuyễn, nấu chín và nhào nhanh tay. Sau đó người ta nắm bột thành từng vắt và nhuộm màu riêng. Các màu được sử dụng đều có nguồn gốc từ thực vật: màu vàng làm từ hoa hòe hoặc củ nghệ, màu đỏ từ quả gấc hoặc dành dành, màu đen từ việc đốt rơm rạ hoặc từ cây nhọ nồi, màu xanh lấy từ lá chàm hoặc lá riềng. Dưới con mắt tinh tế của người thợ nghề, những màu trung gian khác sẽ được tạo nên từ 4 màu cơ bản này.



Nhìn những bàn tay thoăn thoắt cấu những cục bột, phối các màu xanh, đỏ, trắng, vàng cùng đồ nghề đơn sơ như que tre, chiếc lược nhựa, thoáng chốc biến thành hình cô tiên, lão ngư ngồi câu cá hay nhân vật Tôn Ngộ Không múa gậy thần kỳ… Trông có vẻ dễ dàng, song làm tò he không chỉ đơn thuần cầm bột lên rồi nặn. Trước khi làm người nghệ nhân phải hình dung màu sắc, mảng khối nào sẽ hợp với tính cách nhân vật mình thể hiện.Tuy nhiên, cũng như nhiều làng nghề khác ở nước ta đều vướng mắc vấn đề đầu ra của sản phẩm. Đặc biệt sự cạnh tranh mạnh với những món đồ chơi nước ngoài, nhất là đồ chơi Trung Quốc vừa rẻ, đẹp, bền lại đa dạng về mẫu mã màu sắc.

 Khu vực lễ hội, các đình làng,…khu vực nặn tò he của các nghệ nhân vẫn thu hút đông đảo sự chú ý của người dân đi hội, nhất là trẻ con.



Ông Chu Tiến Công – Chủ tịch nước trao tặng nghệ nhân ưu tú năm 2015 trăn trở rằng: Xuân La có hơn 4000 nhân khẩu, nhưng số người biết nặn tò he cũng chỉ chiếm chưa đến 2/3, những người nặn điêu luyện có khoảng 100 người đa phần tuổi đã cao. Mong sao các cấp chính quyền quan tâm hơn để nghề có thể giữ vững và phát triển hơn nữa.


Tác giả: loangiapham