Hướng đi mới cho nghề làm tò he

Tò he là một nét văn hóa truyền thống của dân tộc Việt. Theo các cụ trong làng nghề truyền thống tò he thôn Xuân La, xã Phượng Dực, huyện Phú Xuyên kể lại, tò he đã có từ hơn 300 năm trước và vẫn được lưu truyền và phát triển đến ngày nay. Tuy nhiên, làng nghề truyền thống đang dần bị mai một và cần một hướng đi mới cho tương lai.

Nguyên nhân của việc bị mai một là do tò he không cạnh tranh nổi với nhưng món đồ chơi nước ngoài. Đặc biệt là đồ chơi Trung Quốc vừa rẻ, bền đẹp lại đa dạng về mẫu mã, màu sắc. Cũng như nhiều làng nghề truyền thống khác Tò he Xuân La cũng vướng phải vấn đề tìm “đầu ra”’ cho sản phẩm. Xuân La cũng đang vươn mình tìm đến những thị trường rộng lớn hơn. Ngày nay, người ta thích tò he bởi nó không giống những thứ đồ chơi hiên đại, đắt tiền. Tò he luôn mang trong mình sự mộc mạc, đậm tính dân tộc, ngoài ra còn ở tính thủ công từ những đôi tay khéo léo. Sở dĩ tò he chưa được quảng bá rộng rãi ra nước ngoài là vì nhược điểm của chất liệu tạo ra chúng. Bột gạo rất rẻ và dẻo khi nặn nhưng lại không để được lâu, dễ bị mốc và khô, nứt. Mỗi sản phẩm tò he thông thường chỉ để được từ 3 đến 30 ngày (tuỳ thuộc vào tay nghề của thợ nặn, thời tiết và cách bảo quản). Những nghệ nhân ở Xuân La từng đón tiếp rất nhiều đoàn khách trong và ngoài nước đến tìm hiểu về nghề nặn tò he. Trong số những vị khách ấy, không ít người đặt vấn đề đưa tò he ra nước ngoài. Thế nhưng sản phẩm làm ra, khi đem đóng hộp mang sang đến nước bạn thì bị khô nứt vì thế rất khó thực hiện.

Người dân Xuân La vẫn cố gắng duy trì nghề truyền thống của mình và phát triển nó bằng cách không ngừng thử nghiệm, tìm kiếm những chất liệu mới. Có rất nhiều chất liệu đã được làm thử như bột đao.Tò he làm bằng bột đao có thể để được khoảng 1 năm mà không sợ nứt, mốc. Tuy nhiên nhược điểm là rất khó nặn và không đẹp bằng tò he làm từ chất liệu bột gạo. Hơn nữa, khi nặn xong phải đem luộc lại - mất rất nhiều thời gian. Vì vậy, thợ nặn phải làm trước ở nhà rồi mới đem bán. Chính điều này làm mất đi cái hay của tò he - người mua được chứng kiến tận mắt bàn tay khéo léo của thợ nặn.

Mong muốn lớn nhất của người dân Xuân La là có được sự giúp đỡ của chính quyền địa phương, các cơ quan chức năng trong việc định hướng phát triển cho làng nghề. Đặc biệt là sự giúp đỡ của các nhà khoa học trong việc nghiên cứu, tìm ra chất liệu mới để làm tò he không những đẹp mà còn bền hơn rất nhiều lần . Có như thế, làng nghề Xuân La mới phát triển hết nội lực của mình và tò he Việt Nam mới có thể bước chân vào “sân chơi” lớn hơn. Và mong ước của người dân nơi đây đã thành sự thật khi một loại nguyên liệu mới đã được tìm ra và áp dụng vào việc nặn tò he đó là đất sét Nhật. Đây là 1 loại đất sét có khả năng khô cứng rất nhanh, màu sắc đẹp và không bị nấm mốc, khô vỡ như bột gạo. Tuy nhiên, nhược điểm của loại nguyên liệu này là giá thành rất cao, các sản phẩm tò he làm từ đất sét Nhật vì thế cũng đắt hơn bình thường.

Tò he là sản phẩm đồ chơi dân gian độc đáo, vừa mang bản sắc dân tộc, vừa mang tính khoa học. Nó có tầm quan trọng trong cuộc sống, học tập, vui chơi giải trí và rèn luyện tính thẩm mỹ cho trẻ em. Những người tạo tác ra nó mặc dù chưa đủ nâng các sản phẩm của mình lên hàng mỹ nghệ nhưng các sản phẩm ấy đã để lại cho người xem những tình cảm thắm đượm. Ngôn ngữ khối trong tò he giàu tính biểu cảm, tính nhịp điệu mang nét gợi nhớ. Nó giản dị như ca dao, là tích tụ của trí tuệ nhân dân qua nhiều đời. Tò he thực sự là món ăn tinh thần rất gần gũi với người dân Việt Nam. Hi vọng rằng trong những năm tiếp theo, Tò he Xuân La - Phượng Dực sẽ tiếp tục phát triển, vươn mình ra thế giới để giới thiệu những nét đẹp văn hóa của Việt Nam đến bạn bè năm châu.



Tác giả: gploan