Làng nói tiếng “Âu Lạc” giữa lòng thủ đô

Nằm ở phía nam thủ đô Hà Nội, làng Đa Chất, huyện Phú Xuyên được rất nhiều người biết đến bởi cả làng nói tiếng lóng mà có nhà khoa học nghi ngờ rằng đó là tiếng từ thời “Lâu Lạc”.

Nằm giữa ngã ba sông Lương và sông Nhuệ, làng Đa Chất bình yên như bao làng quê nông thôn miền Bắc khác, làng Đa Chất, xã Đại Xuyên, huyện Phú Xuyên, Hà Nội đến nay còn nắm được thứ ngôn ngữ riêng biệt không nơi nào có.

Tiếng lóng làng Đa Chất gắn liền với nghề đóng cối của làng, từ khi nghề làm cối được hình thành thì thứ ngôn ngữ này cũng bắt đầu xuất hiện. Đó là ngôn ngữ của các thợ làm cối khi đi đóng cối thuê trên khắp cả nước, thợ cả truyền cho thợ phó, truyền từ đời này sang đời khác. Khi nghề đóng cối dần mai một vì người ta dùng nhiều máy móc, phương tiện hiện đại, ngôn ngữ của riêng những người thợ cối vẫn được giữ lại.

Ví dụ: Người thợ chính muốn thợ phụ đi chặt tre bổ củi thì sẽ nói “xảo sởn quần ớt, quất ông lông đi”. Khi thấy người thợ phụ làm sai thợ cả sẽ nhắc “mày xấn táo rồi, bệt ngáo kìa” (mày làm lỗi rồi, nhà chủ nó trông thấy kia kìa). Thợ đóng cối làm việc ở nhiều nơi, tiếp xúc với nhiều người, cần phải có cách xã giao tốt. Để có thể vừa bảo vệ mình, vừa không mất lòng thiên hạ, lại giữ được nếp làng thế nên người làng Đa Chất đã giao tiếp với nhau chủ yếu bằng "tiếng lóng”.

Tiếng lóng” làng Đa Chất được sử dụng tùy vào từng trường hợp. Nếu như không có người lạ đến mà chỉ có người trong làng thì người dân nơi đây sẽ không nói tiếng của mình, trừ khi các cụ ngồi nói chuyện, uống nước chè ôn lại những ngày tháng đi tứ phương đóng cối.

Tiếng lóng ở đây cũng được nói theo ngữ pháp tiếng Việt thông thường, ghép các từ lại với nhau, cũng có chủ ngữ- vị ngữ. Ví dụ: “Nhát choáng quá!” (Cô gái xinh quá!), “Dơi nhát thít mận thu” (Mời bà ấy uống nước) “. Có thể nói cả câu tiếng lóng hoặc nói xen lẫn từ tiếng Việt. Ví dụ: “Anh ra tớp cho tôi cái vẫy” (Anh ra lấy cho tôi cái quạt nan). Người dân dùng rải rác các từ lóng trong câu chuyện, khiến người ngoài làng không thể hiểu nổi.

Nói về tính ứng dụng của tiếng lóng, ông các cụ trong làng chia sẻ: Hồi chống Pháp, đã có những lúc người làng tôi dùng tiếng lóng để báo cho anh em trong làng trốn chạy khỏi sự vây bắt của kẻ thù. Sau này, tiếng lóng không chỉ giúp cho thợ cối trò chuyện với nhau khi đi làm nghề mà còn thực dụng trong đời sống hàng ngày. Rồi khi nhà có khách lạ, vợ muốn hỏi chồng có mời cơm không, mua gì về đãi… thì cũng đều dùng tiếng lóng….

Việc truyền dạy tiếng lóng ở làng Đa Chất chủ yếu là truyền khẩu, thực hành trong các ngữ cảnh cụ thể. Trước đây chủ yếu dạy trong nhóm thợ làm cối, thợ cả dạy cho thợ phụ, người đi trước dạy cho người đi sau. Phần lớn học bằng cách nghe nhiều, biết, nhớ, hiểu và sử dụng. Học trên đường đi, học khi đi ngủ. Ngày nay, làng Đa Chất nói riêng, xã Đại Xuyên và huyện Phú Xuyên nói chung rất quan tâm đến việc lưu giữ nét văn hóa độc đáo này của làng, dần dần đưa ngôn ngữ vào các cuộc họp cũng như ghi chép lại từ các cụ trong làng để phát cho con cháu.

Tác giả: gploan