Nghệ nhân trẻ tâm huyết với nghề khảm trai

Nghề khảm trai ở Chuyên Mỹ thuộc địa phận huyện Phú Xuyên, Hà Tây cũ hình thành từ bao giờ không rõ, nhưng người dân kể lại vào khoảng thế kỷ XI do Trương Công Thành, một vị tướng dưới thời Lý truyền dạy lại cho dân làng. Nhớ tới công đức của ông, dân Chuyên Mỹ tôn ông là tổ nghề khảm.

Nghệ nhân Trần Bá Dinh - người từng hai lần được Nhà nước tặng thưởng danh hiệu “Bàn tay Vàng”

Nghệ nhân làng nghề

Làng Chuôn Ngọ, xã Chuyên Mỹ (huyện Phú Xuyên, Hà Nội) nơi có nghề khảm trai truyền thống nổi tiếng, còn lưu giữ được nhiều nét văn hóa cổ của làng quê Việt Nam, trong đó có nghề khảm trai thủ công truyền thống nổi tiếng. Nơi đây, từng lớp nghệ nhân đã thay nhau giữ nghề. Trong số những người thợ tài hoa như Trần Minh Sỹ - tác giả của bức khảm chân dung Chủ tịch Hồ Chí Minh nổi tiếng, nghệ nhân Nguyễn Xuân Dũng... bên cạnh những nghệ nhân lâu năm, làng cũng có những nghệ nhân trẻ đang ngày đêm giữ và phát huy nghề truyền thống, đặc biệt là nghệ nhân trẻ Trần Bá Năm.

Đến Chuôn Ngọ, nhiều người đều ít nhiều nghe danh nghệ nhân trẻ Trần Bá Năm - người thợ nghề có cái tâm và tình yêu đặc biệt với nghề chạm khảm.

Theo nghệ nhân Năm, nghề khảm trai rất khó. Sự khó không chỉ thể hiện ở sự dày công, mà còn là sự phức tạp của kỹ thuật và rủi ro với nghề.

Để thực hiện được một bức tranh chạm khảm, người thợ nghề phải trải qua 5 bước cơ bản: Đầu tiên là xẻ, mài và ép ốc, trai; thứ hai là châm vạch ốc; tiếp đó là kỹ thuật chạm đục trên mặt gỗ rồi lấy mảnh ốc đã châm vạch gắn xuống mặt gỗ; thứ tư, là công đoạn mài, đánh bóng, tỉa gọt, sau khi đã gắn từng mảnh ốc đã khảm xuống mặt gỗ. Kết thúc các công đoạn trên, là việc truyền thần cho tranh.


Tất cả kỹ thuật chạm khảm đều đòi hỏi sự tỉ mỉ, chuẩn xác tuyệt đối, với bề dày kinh nghiệm của đôi bàn tay tài hoa mà người thợ. Tinh xảo, hoàn mỹ tới mức, họa tiết trong tranh có thể chạm “nhỏ như một sợi tóc”. Đối với những nghệ nhân trẻ như Trần Bá Năm, việc truyền thần cho tranh vô cùng khó, ngoài đòi hỏi sự tỉ mỉ, tinh tế còn cả những kiến thức chuyên môn cần được tích lũy, và kiến thức đời sống gộp lại.

Ngoài ra, con mắt thẩm mỹ của thợ nghề cũng phải đạt đến đỉnh cao, bởi màu sắc tranh phụ thuộc vào hướng gắn của chiều ốc, trai, ngược chiều thì tranh kém sáng và có khi không nổi màu tự nhiên. “Sản phẩm khảm trai khá đắt tiền, bởi nguyên liệu phải nhập với giá thành cao, đó là chưa kể những sơ suất nhỏ khi thực hành cũng làm hỏng giá trị toàn sản phẩm” - anh Năm cho biết.

Cái giá mà anh Năm nhắc đến, ngoài vật chất thì đó là sự lưu giữ, truyền đời qua nhiều thế hệ của tác phẩm. Một trong số những công trình mà nghệ nhân Năm tạo ra và gây tiếng vang là tác phẩm “Thiên đô chiếu” được khảm trai - công trình khảm ốc trên gỗ gụ lớn nhất nước ta được hoàn thành nhân dịp đại lễ 1.000 năm Thăng Long - Hà Nội.

Để tạo nên công trình này, anh Năm đã tạo tác từng nét chữ và dành nhiều thời gian và tâm huyết. Mỗi lần làng nhập nguyên liệu trai ốc về, tự tay anh đã lựa từng vỏ ốc; đích thân quán xuyến công đoạn gia công làm mềm, mài nhẵn và ép phẳng rồi cuối cùng chọn lấy phần nguyên liệu tinh khiết loại một (phần gần miệng ốc) dùng để truyền thần.
Tác giả: admin